از شناخت خطر تا اقدامات درمانی اهمیت پیش گیری از مسمومیت ها
خرید زندگی: رییس کمیسیون دارو و تجهیزات نظام پزشکی کشور، بر ضرورت جلوگیری از بروز مسمومیت ها تصریح کرد و از اقداماتی اظهار داشت که لازم است در جامعه نهادینه سازی شود.
مسمومیت ها یکی از مهم ترین چالش های حوزه سلامت به حساب می آید که علاوه بر عارض هایی که بر سلامت افراد دارد، با هزینه های اقتصادی سنگینی هم هم راه است.
در هفته پیش گیری از مسمومیت ها به سر می بریم و در این راستا، با یداله سهرابی، عضو شورایعالی نظام پزشکی و رییس کمیسیون دارو و تجهیزات نظام پزشکی کشور، گفتگو کرده ایم که در ادامه می آید.
سئوال: چرا پیش گیری از مسمومیت ها نیازمند توجه و مشارکت همه بخش های جامعه است.
سهرابی: مسمومیت ها همچون مشکلات مهم سلامت عمومی هستند که می توانند در اثر مصرف نادرست داروها، تماس با مواد شیمیایی، مصرف مواد غذایی آلوده یا سمی، استنشاق گازهای خطرناک، استفاده غیراصولی از سموم دفع آفات نباتی، گزیدگی جانوران سمی و سوءمصرف مواد مخدر، مواد محرک و الکل رخ دهند. تعدادی از این حوادث امکان دارد با عوارض جدی، ناتوانی های طولانی مدت یا حتی مرگ همراه باشند؛ در حالیکه بخش قابل توجهی از آنها با آموزش صحیح، رعایت اصول ایمنی و مبادرت به موقع قابل پیشگیری می باشند.
نگاه ما به مبحث مسمومیت ها نباید صرفا محدود به درمان بیماران بعد از وقوع حادثه باشد. لازم است پیشگیری را در اولویت قرار دهیم؛ یعنی عوامل خطر را بشناسیم، آگاهی عمومی را افزایش دهیم، رفتارهای پرخطر را اصلاح نماییم و شرایطی فراهم آوریم که افراد قبل از مواجهه با خطر، اطلاعات و مهارت لازم را در اختیار داشته باشند.
پیشگیری از مسمومیت ها مسئولیتی همگانی است. نظام سلامت، مدارس، دانشگاه ها، رسانه ها، خانواده ها، داروسازان، معلمان، سازمان های مردم نهاد و دستگاههای اجرایی هر یک در این مورد نقش مهمی دارند. هر اندازه این ظرفیت ها هماهنگ تر عمل کنند، امکان کاهش حوادث و صیانت از سلامت جامعه بیشتر خواهد شد.
سئوال: شعار «از شناخت خطر تا مبادرت به موقع؛ برای پیش گیری از مسمومیت ها» چه پیامی دارد.
سهرابی: این شعار بر سه مرحله اساسی تاکید می کند. شناخت خطر، پیشگیری و مبادرت به موقع.
در مرحله نخست، افراد باید بدانند چه عواملی می توانند باعث مسمومیت شوند و چه طور می توانند این خطرها را در محیط خانه، محل کار، مدرسه و جامعه شناسایی کنند. در مرحله دوم، باید اقدامات پیشگیرانه را به رفتارهای روزمره تبدیل کنیم؛ از نگهداری صحیح داروها گرفته تا رعایت اصول ایمنی در استفاده از وسایل گرمایشی و مواد شیمیایی.
مرحله سوم هم به واکنش صحیح در زمان بروز حادثه مربوط می شود. گاهی تاخیر در دریافت کمک تخصصی یا انجام اقدامات نادرست و خودسرانه می تواند شرایط بیمار را وخیم تر کند. بنابراین، مردم باید بدانند در صورت احتمال مسمومیت چه اقداماتی را انجام دهند، از چه کارهایی بپرهیزند و چه طور در کوتاهترین زمان ممکن از خدمات اورژانسی و درمانی کمک بگیرند.
هدف این است که آگاهی عمومی به رفتار ایمن تبدیل گردد و جامعه در رویارویی با مسمومیت ها، آمادگی بیشتری داشته باشد.
سئوال: باتوجه به مسئولیت شما در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی، مسمومیت های دارویی چه جایگاهی در برنامه های پیشگیری دارند.
سهرابی: مسمومیت های دارویی یکی از محورهای مهم برنامه است. داروها برای پیشگیری و درمان بیماریها به کار می روند، اما مصرف نادرست آنها می تواند خطرآفرین باشد. مصرف بالاتر از مقدار تجویزشده، استفاده خودسرانه از دارو، مصرف داروی تجویزشده برای دیگران، رعایت نکردن دستور مصرف و نگهداری نامناسب داروها همچون عواملی هستند که می توانند احتمال مسمومیت را بالا برند.
در این زمینه، آموزش مصرف منطقی دارو اهمیت فراوانی دارد. مردم باید بدانند دارو را مطابق دستور پزشک یا داروساز مصرف کنند، از تغییر خودسرانه مقدار مصرف بپرهیزند و داروها را در بسته بندی اصلی و دور از دسترس خردسالان نگهداری کنند.
همچنین لازم است درباره ی خطر تداخل برخی داروها با یکدیگر و با موادی مانند الکل اطلاع رسانی شود. مصرف هم زمان بعضی داروها می تواند عوارض جدی ایجاد کند؛ بنابراین، هنگام رفتن به پزشک یا داروساز باید اطلاعات در ارتباط با داروهای مصرفی به صورت کامل عرضه شود.
از سوی دیگر، داروسازان به علت ارتباط مستقیم با مردم، ظرفیت ارزشمندی برای آموزش و اطلاع رسانی دارند. استفاده از این ظرفیت در داروخانه ها، مراکز درمانی و برنامه های عمومی می تواند به افزایش آگاهی مردم و کاهش خطاهای دارویی کمک نماید.
سئوال: در مورد پیش گیری از مسمومیت های دارویی چه اقداماتی را پیشنهاد می کنید.
سهرابی: پیشنهاد می کنم در این روز، پیام های آموزشی درباره ی مصرف صحیح دارو، خطر مصرف خودسرانه و لزوم نگهداری ایمن داروها به شکل گسترده منتشر شود. داروخانه ها، مراکز بهداشتی و درمانی و رسانه ها می توانند در این مورد مشارکت داشته باشند.
همچنین لازم است به خانواده ها یادآوری شود که داروها را در محل امن، دور از دسترس و دید خردسالان نگهداری کنند و از قرار دادن آنها در ظروف مواد غذایی یا نوشیدنی اجتناب کنند. آموزش نحوه برخورد با مصرف اشتباهی یا بالاتر از حد دارو هم اهمیت دارد. در چنین شرایطی نباید منتظر بروز علایم ماند یا فرد را بدون دستور متخصص ملزم به استفراغ کرد؛ بلکه باید فوراً با اورژانس یا مرکز تخصصی مسمومیت ها تماس گرفت.
سئوال: چرا پیش گیری از مسمومیت ها در خردسالان مهم می باشد.
سهرابی: خردسالان به علت کنجکاوی، شناخت محدود از خطر و تمایل به لمس یا چشیدن مواد ناشناخته، در معرض مسمومیت های ناخواسته قرار دارند. داروها، مواد شوینده، سفیدکننده ها، حشره کش ها، مواد نفتی و برخی گیاهان می توانند برای آنان خطرناک باشند.
بخش مهمی از این حوادث در محیط خانه رخ می دهد؛ بنابراین، ایمن سازی خانه و آموزش والدین و مراقبان اهمیت ویژه ای دارد. داروها و مواد شیمیایی باید در بسته بندی اصلی و محل قفل شده نگهداری شوند و هیچگاه نباید آنها را در بطری نوشیدنی یا ظروف خوراکی ریخت.
مدارس، مهدکودک ها و مراکز بهداشتی هم می توانند با آموزش های متناسب با سن خردسالان و آگاهی بخشی به والدین، نقش مؤثری ایفا کنند. نکته مهم این است که در صورت احتمال بلع ماده خطرناک توسط کودک، حتی اگر در ابتدا علامتی مشاهده نشود، باید فوراً از خدمات تخصصی راهنمایی گرفت.
سئوال: یکی از موضوعات مهم فصل سرما، مسمومیت با گاز مونوکسید کربن است. چه سفارش ای برای پیش گیری از این نوع مسمومیت دارید.
سهرابی: مونوکسید کربن گازی بی رنگ و بی بو است که در اثر احتراق ناقص سوخت تولید می شود و می تواند بدون اخطار قابل تشخیص برای افراد، باعث مسمومیت شدید شود. سردرد، سرگیجه، تهوع، ضعف، گیجی و کاهش سطح هوشیاری همچون علایم احتمالی آن هستند.
استفاده غیراصولی از وسایل گرمایشی، نقص در دودکش، تهویه نامناسب و استفاده از وسایل احتراقی در محیط های بسته از عوامل خطر مهم محسوب می شوند.
توصیه ما این است که وسایل گرمایشی قبل از استفاده بررسی شوند، دودکش ها از نظر سلامت و نصب صحیح مورد توجه قرار گیرند و از وسایل احتراقی در فضاهای بسته و فاقد تهویه مناسب استفاده نشود. نصب هشداردهنده استاندارد مونوکسید کربن هم می تواند در شناسایی خطر مؤثر باشد.
اگر فردی به مسمومیت با این گاز مشکوک شد، باید در صورت امکان ایمن، سریعاً از محیط بیرون رود و با اورژانس تماس بگیرد. افراد نباید برای نجات مصدوم، بدون تجهیزات و آموزش لازم وارد محیط آلوده شوند یا قبل از ایمن شدن محل به آن بازگردند.
سئوال: در مورد مسمومیت های غذایی، قارچ ها و گیاهان سمی چه سفارش هایی دارید.
سهرابی: رعایت اصول بهداشت مواد غذایی و پرهیز از مصرف غذاهای ناشناخته، دو اصل مهم پیشگیری هستند. مسمومیت غذایی امکان دارد در اثر آلودگی، نگهداری نامناسب یا آماده سازی غیربهداشتی مواد غذایی ایجاد شود. رعایت زنجیره سرد، پخت مناسب و خودداری از مصرف مواد غذایی مشکوک از اقدامات اساسی در این مورد است.
در مورد قارچ ها، اخطار مهم این است که مردم نباید قارچ های خودرو و ناشناخته را برمبنای ظاهر، رنگ، بو یا شیوه های سنتی قابل مصرف تشخیص دهند. برخی قارچ های سمی شباهت زیادی به انواع خوراکی دارند و مصرف آنها می تواند دستاوردهای خیلی جدی داشته باشد.
همچنین باید خردسالان را از خوردن میوه ها، دانه ها و بخش های ناشناخته گیاهان خودرو یا زینتی منع کرد. در صورت احتمال مصرف قارچ یا گیاه سمی، نباید برای ظاهر شدن علایم منتظر ماند؛ دریافت راهنمایی فوری از اورژانس یا مرکز تخصصی مسمومیت ها ضروریست.
سئوال: در بحث پیش گیری از مسمومیت با سموم دفع آفات نباتی و مواد شیمیایی چه اقداماتی را ضروری می دانید.
سهرابی: سموم کشاورزی و مواد شیمیایی در صورت استفاده یا نگهداری نادرست می توانند از راه بلع، استنشاق یا تماس پوستی و چشمی باعث مسمومیت شوند. این مساله بخصوص برای کشاورزان، باغداران، کارکنان مرتبط و خانواده هایی که این مواد را در محیط زندگی نگهداری می کنند، اهمیت دارد.
آموزش مطالعه برچسب محصولات، رعایت دستورالعمل مصرف، استفاده از تجهیزات حفاظت فردی و نگهداری سموم در محل قفل شده و دور از مواد غذایی باید در اولویت قرار گیرد. همینطور انتقال این مواد به بطری نوشیدنی یا ظروف خوراکی اقدامی خیلی خطرناکست.
در محیط خانه هم باید از مخلوط کردن خودسرانه مواد شوینده پرهیز شود؛ برای اینکه ترکیب برخی مواد، مانند سفیدکننده با آمونیاک یا مواد اسیدی، می تواند گازهای سمی تولید نماید.
در صورت تماس با ماده شیمیایی، باید از ادامه مواجهه جلوگیری کرد و مطابق دستورالعمل ایمنی ماده و راهنمایی نیروهای امدادی اقدام نمود. در صورت تماس پوستی یا چشمی، شست وشوی مناسب با آب فراوان در خیلی از موارد ضروریست، اما نباید برای خنثی کردن ماده از ترکیبات دیگر به شکل خودسرانه بهره برد.
سئوال: در مورد پیش گیری از مسمومیت های ناشی از گزیدگی جانوران سمی هم توضیحاتی بفرمایید.
سهرابی: گزیدگی برخی جانوران، همچون مارها و عقرب ها، می تواند با عوارض جدی همراه باشد. رعایت نکات ایمنی هنگام حضور در طبیعت، مزارع، باغ ها و مناطق مستعد حضور این جانوران اهمیت زیادی دارد.
استفاده از کفش و لباس مناسب، پرهیز از وارد کردن دست به شکاف سنگ ها و محلهای تاریک و خودداری از نزدیک شدن به جانوران ناشناخته همچون اقدامات پیشگیرانه هستند.
در صورت گزیدگی، حفظ آرامش، محدود کردن حرکت عضو در حد امکان و تماس فوری با اورژانس اهمیت دارد. بریدن محل گزیدگی، مکیدن زخم، بستن محکم عضو با تورنیکه و استفاده از شیوه های سنتی زیان بار می تواند شرایط را بدتر کند. مصدوم باید در سریع ترین زمان ممکن به مرکز درمانی منتقل شود تا ارزیابی و درمان تخصصی صورت گیرد.
سئوال: در مورد مسمومیت های ناشی از سوءمصرف مواد مخدر، مواد محرک و الکل هم نکاتی را بفرمایید.
سهرابی: مسمومیت ناشی از سوءمصرف مواد می تواند به اختلال هوشیاری، مشکلات تنفسی، تشنج، اختلالات قلبی و حتی مرگ منجر شود. مصرف هم زمان مواد مختلف، بخصوص مواد تضعیف کننده سیستم عصبی، می تواند خطر را افزایش دهد.
در این زمینه، آموزش علمی، گفتگوی مسئولانه با نوجوانان و جوانان، حمایت خانواده و دسترسی به خدمات تخصصی اهمیت فراوانی دارد. باید از برخوردهای مبتنی بر سرزنش و انگ زنی پرهیز نماییم تا افراد و خانواده ها بتوانند در صورت مواجهه با مشکل، برای دریافت کمک اقدام نمایند.
مدارس، دانشگاه ها، مراکز سلامت روان، رسانه ها و مراکز درمانی می توانند در افزایش آگاهی درباره ی دستاوردهای سوءمصرف مواد و معرفی مسیرهای دریافت خدمات مشاوره و درمان نقش داشته باشند.
در صورت کاهش سطح هوشیاری، تنفس کند یا نامرتب، تشنج یا کبودی لب ها بعد از مصرف احتمالی مواد، باید فوراً با اورژانس تماس گرفت. در چنین شرایطی، زمان اهمیت زیادی دارد و نباید فرد را به حال خود رها کرد یا برای بهبود او از شیوه های خودسرانه بهره برد.
سئوال: نقش مدارس، دانشگاه ها، رسانه ها و خانواده ها در موفقیت پیش گیری از مسمومیت ها چیست.
سهرابی: هیچ برنامه پیشگیرانه ای بدون مشارکت مردم و نهادهای اجتماعی به نتیجه مطلوب نمی رسد. سیستم سلامت می تواند دانش علمی و راهنمایی تخصصی عرضه نماید، اما برای تبدیل این دانش به رفتار روزمره، به همکاری سایر بخش ها نیاز داریم.
مدارس و دانشگاه ها محیط مناسبی برای آموزش مستمر و فرهنگ سازی هستند. معلمان و مربیان می توانند مفاهیم پیشگیری را به زبان ساده به دانش آموزان منتقل کنند و دانشجویان هم با مشارکت در پویش های آموزشی، تولید محتوای علمی و کارهای داوطلبانه به گسترش آگاهی عمومی کمک کنند.
رسانه ها هم با انتشار پیام های کوتاه، برنامه های کارشناسی، پوسترها و محتوای تصویری می توانند اطلاعات صحیح را در دسترس گروههای مختلف جامعه قرار دهند. خانواده ها هم نقش اساسی در ایمن سازی محیط زندگی و آموزش رفتارهای پیشگیرانه دارند.
ضروری است این فعالیتها به یک هفته محدود نشوند و آموزش پیش گیری از مسمومیت ها به شکل مستمر در برنامه های سلامت عمومی دنبال شود.
سئوال: در رویارویی با مسمومیت احتمالی، مهم ترین اقداماتی که مردم باید بدانند چیست.
سهرابی: اولین اصل این است که در صورت شک به مسمومیت، مبحث را جدی بگیریم و برای دریافت کمک تخصصی تاخیر نکنیم. برخی مسمومیت ها در ساعات اولیه امکان دارد علایم واضحی نداشته باشند، اما بعداً به وضعیت خطرناک تبدیل شوند.
مردم باید از وادار کردن فرد به استفراغ، دادن دارو یا مواد خنثی کننده به شکل خودسرانه و استفاده از درمان های غیرعلمی اجتناب کنند. اگر فرد مبتلا به اختلال هوشیاری، تشنج یا مشکلات تنفسی شده است، تماس فوری با اورژانس ضروریست.
در مواجهه با گاز یا مواد شیمیایی هم ایمنی فرد کمک کننده باید در اولویت باشد. نباید برای نجات مصدوم، خودرا در معرض همان عامل خطر قرار داد. در صورت امکان، اطلاعات در ارتباط با ماده، زمان مواجهه و مقدار احتمالی آن باید در اختیار کادر درمان قرار گیرد.
مهم ترین پیام این است که اقدام صحیح و سریع، دریافت راهنمایی از افراد متخصص و پرهیز از درمان خودسرانه می تواند در کاهش عوارض مسمومیت نقش تعیین کننده ای داشته باشد.
سئوال: برای ارزیابی میزان موفقیت هفته پیش گیری از مسمومیت ها چه شاخص هایی را باید درنظر گرفت.
سهرابی: تعداد برنامه های آموزشی، میزان مشارکت مراکز بهداشتی و درمانی، مدارس و دانشگاه ها، گستره انتشار محتوای آموزشی و میزان مشارکت رسانه ها، فاکتورهای مهمی برای ارزیابی اجرای برنامه هستند.
در کنار این موارد، باید بررسی نماییم که آیا آگاهی مخاطبان درباره ی عوامل خطر، شیوه های پیشگیری و اقدامات صحیح در شرایط اضطراری افزایش پیدا کرده است یا خیر. استفاده از پرسش نامه های ساده پیش و بعد از آموزش و دریافت بازخورد از شرکت کنندگان می تواند به این ارزیابی کمک نماید. همینطور لازم است نتایج برنامه ها مستندسازی شود تا نقاط قوت و ضعف مشخص شوند و برای دوره های بعدی بتوان برنامه ریزی دقیق تر و اثربخش تری انجام داد.
سئوال: چه سفارش ای به مردم و مسؤلان در هفته پیش گیری از مسمومیت ها دارید.
سهرابی: پیش گیری از مسمومیت ها باید به قسمتی از فرهنگ عمومی سلامت تبدیل گردد. هر فرد می تواند با رعایت چند اصل ساده، همچون مصرف صحیح دارو، نگهداری ایمن مواد شیمیایی، استفاده اصولی از وسایل گرمایشی، پرهیز از مصرف قارچ ها و گیاهان ناشناخته و دریافت سریع کمک تخصصی در شرایط اضطراری، از سلامت خود و اطرافیانش محافظت کند.
از نظام سلامت، مدارس، دانشگاه ها، رسانه ها، خانواده ها و همه نهادهای مرتبط انتظار می رود با همکاری و هم افزایی، آموزش های علمی و کاربردی را گسترش دهند و زمینه مشارکت عمومی را فراهم نمایند.
هفته پیش گیری از مسمومیت ها مجالی برای یادآوری این مسئولیت مشترک است؛ اما مسئولیت ما در این مورد به یک هفته محدود نمی گردد. با آموزش مستمر، شناسایی خطرها، رفتارهای ایمن و مبادرت به موقع می توانیم در کاهش مسمومیت های قابل پیشگیری و صیانت از جان انسان ها قدمهای مؤثری برداریم.
به طور خلاصه، بنابراین، مردم باید بدانند در صورت احتمال مسمومیت چه اقداماتی را انجام دهند، از چه کارهایی بپرهیزند و چه طور در کوتاهترین زمان ممکن از خدمات اورژانسی و درمانی کمک بگیرند.
هدف اینست که آگاهی عمومی به رفتار ایمن تبدیل گردد و جامعه در رویارویی با مسمومیت ها، آمادگی بیشتری داشته باشد.
سئوال: با توجه به مسئولیت شما در حوزه دارو و تجهیزات پزشکی، مسمومیت های دارویی چه جایگاهی در برنامه های پیشگیری دارند.
سهرابی: مسمومیت های دارویی یکی از محورهای مهم برنامه است. سردرد، سرگیجه، تهوع، ضعف، گیجی و کاهش سطح هوشیاری همچون علائم احتمالی آن هستند.
استفاده غیراصولی از وسایل گرمایشی، نقص در دودکش، تهویه نامناسب و استفاده از وسایل احتراقی در محیط های بسته از عوامل خطر مهم محسوب می شوند.
توصیه ما اینست که وسایل گرمایشی پیش از استفاده بررسی شوند، دودکش ها از نظر سلامت و نصب صحیح مورد توجه قرار گیرند و از وسایل احتراقی در فضاهای بسته و بدون تهویه مناسب استفاده نشود. همچنین انتقال این مواد به بطری نوشیدنی یا ظروف خوراکی اقدامی خیلی خطرناکست.
در محیط خانه هم باید از مخلوط کردن خودسرانه مواد شوینده پرهیز شود؛ به جهت اینکه ترکیب برخی مواد، مانند سفیدکننده با آمونیاک یا مواد اسیدی، می تواند گازهای سمی تولید نماید.
در صورت تماس با ماده شیمیایی، باید از ادامه مواجهه جلوگیری کرد و مطابق دستورالعمل ایمنی ماده و راهنمایی نیروهای امدادی اقدام نمود.
منبع: خرید زندگی
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب