غریزه مادری در مقابل آتش جنگ آشیانه هایی که زیر بمباران سالم ماندند
به گزارش خرید زندگی، شاهین ها و بالابان ها در فاصله کمتر از یک کیلومتری مناطق مورد حمله در جنگ، فصل زادآوری خویش را پشت سر گذاشتند و در بین صدای انفجارها و بمباران های سنگین شبانه، سالم ماندند.
جنگ ها تنها انسان ها را قربانی نمی کنند. زیستگاه های طبیعی و حیات وحش و زنجیره های غذایی قربانیان بی صدای جنگ اند که اگر لطمه ببینند در هیچ آماری ثبت نمی شوند؛ انفجارها، لرزش های شدید زمین، آلودگی صوتی مداوم، آتشسوزی های ناشی از بمباران و آلودگی های شیمیایی می توانند سبب ترک زیستگاه، مرگ مستقیم حیوانات، کاهش موفقیت زادآوری و حتی انقراض محلی برخی گونه ها شوند.
پرندگان شکاری، بخصوص گونه های حساسی مثل شاهین و بالابان که در صخره ها و ارتفاعات لانه می سازند، از لطمه پذیرترین گروه ها به شمار می روند. صداهای مهیب و نور شدید انفجارها می تواند پرندگان بالغ را ملزم به ترک لانه کند و بنابراین تخم ها یا جوجه ها بر اثر افت دما تلف شوند؛ همچنین، موج گرفتگی، استرس شدید و تغییر در دسترسی به طعمه همچون نتایج غیرمستقیم جنگ بر زندگی پرندگان و حیات وحش هستند.
مناطق کوهستانی اغلب بعنوان پناهگاه های ناخواسته برای گونه های حیات وحش بخصوص پرندگان عمل می کنند برای اینکه دسترسی محدود انسان ها و صیادان، امنیت نسبی برای زادآوری فراهم می آورد اما در زمان جنگ، همین مناطق به کانون تهدید برای پرندگان تبدیل می شوند. مطالعات جهانی نشان داده اند که درگیری های مسلحانه می توانند جمعیت گونه های در معرض خطر را به صورت قابل ملاحظه ای کاهش دهند و اکوسیستم ها را برای سال ها مختل کنند.
با این حال، هر مورد خاص نیازمند بررسی میدانی دقیق است برای اینکه پاسخ گونه ها به استرس های جنگی می تواند خیلی متفاوت باشد. در استان اصفهان، همزمانی جنگ تحمیلی سوم با فصل حساس تخم گذاری و پرورش جوجه های شاهین و بالابان، فرصتی نادر برای ارزیابی مستقیم این تأثیرات فراهم نمود. پژوهش های بلند مدت میدانی، تنها راه درک حقیقی این پیامدها و ارایه راهکارهای حفاظتی مؤثر است آن چه در ادامه می آید، روایت مستند یک پژوهشگر از مشاهدات مستقیم وی در قلب این شرایط است. غلامرضا کیامرزی، دامپزشک و پژوهشگر پرندگان شکاری و عضو کمیته تخصصی پزشکان حیات وحش سازمان حفاظت محیط زیست کشور که بیشتر از دو دهه بر روی گونه های در خطر انقراض شاهین و بالابان کار میدانی انجام می دهد، روایت می کند که چطور غریزه مادری بر ترس از جنگ غلبه کرد و لانه های پرندگان شکاری بهترین سال زادآوری خویش را تجربه کردند.
مشروح گفتگو با این پژوهشگر را در ادامه می خوانید؛
آقای کیامرزی، شما پس از آغاز درگیری ها به کوه های اطراف اصفهان رفتید. دقیقا چه مشاهداتی از آشیانه های پرندگان شکاری داشتید؟
پیش از پاسخ به سوال شما، ذکر این نکته لازم است که اینجانب بهمراه همکاران در مرکز محققان شاهین زاگرس به صورت مستمر و هرساله با اطلاع و همکاری محیط زیست استان اصفهان و همینطور سازمان محیط زیست بر روی جمعیت آماری زادآور گونه های پرندگان شکاری در استان اصفهان و استانهای دیگر بررسی میدانی انجام می دهیم. همچون کارهای ما بررسی و ثبت جمعیت زادآور دو گونه در خطر انقراض شاهین و بالابان در استان اصفهان در مدت ۱۵ سال است.
در پاسخ به سوال شما باید بگویم سال جاری آغاز جنگ تحمیلی رمضان، دقیقاً هم زمان با آغاز فصل زادآوری یعنی تخم گذاری، خوابیدن بر روی تخم و همینطور بیرون آمدن جوجه های شاهین و بالابان دو گونه در خطر انقراض زادآور و خیلی با اهمیت در استان اصفهان بود و دو لانه یکی بالابان و دیگری شاهین زادآور دقیقاً در فاصله کمتر از یک کیلومتری مراکزی بودند که متاسفانه بشدت و به صورت مداوم در زمان جنگ بمباران می شد. این دو لانه دقیقاً در مجاورت و روبروی مناطق بمباران شده قرار داشت.
من به سرعت به این فکر فرو رفتم که با توجه به این که این دو لانه چندین سال است به صورت مداوم از نظر زمان زادآوری، تعداد تخم، تعداد جوجه های سر از تخم درآورده، بزرگ شده و از لانه پریده و همینطور سن پرندگان والدین، بیماری ها، نوع شکار و همینطور وضعیت آب و هوایی و فراوانی شکار و عوامل جانبی دیگر کاملا تحت نظر هستند. این عوامل ناشی از جنگ چه تاثیری بر روی زادآوری آنها در این سال دارد.
با این شرایط، مهم ترین نگرانی تان در مورد این دو لانه چه بود؟
خوشبختانه هر دو جفت نر و ماده هر دو لانه در اول فصل زادآوری و در تمام طول جنگ سالم بودند و هیچ نوع مشکل خاصی برای آنها پیش نیامد.
بیشتر حدس ما و ترس ما از بمباران های شدید شبانه با صدا و لرزش و نور شدید دقیقاً در مقابل لانه ها بود که ممکن بود پرنده لانه را ترک کرده و تخم ها یا جوجه ها به علت افت دما خراب و تلف شوند. یا پرنده بالغ لانه را ترک کند و گرفتار سردرگمی در طول شب با مواجهه با موانع و یا حتی صید شاه بوف های موجود در منطقه شود. و یا حتی بخاطر فاصله کم و مسیر مستقیم و بدون مانع در روبروی انفجار بمب های سنگین سنگرشکن پرندگان بالغ یا جوجه ها گرفتار موج گرفتگی، یا سکته های ناگهانی و مرگ شوند و احتمالات دیگری که می توانست موجب مرگ پرندگان یا جوجه ها شود.
طبق مشاهداتی که از آشیانه های پرندگان شکاری داشتید، تعداد جوجه ها یا تخم ها نسبت به سالیان قبل چقدر تغییر کرده بود؟
نتایج با تصورات ما کاملا متفاوت بود و نشان داد غرایض مادری و عشق مادری به خوابیدن بر روی تخم ها و جوجه ها و همینطور تهیه غذا توسط والدین برای جوجه ها از این عوامل خارجی خیلی قوی تر است.
هر دو لانه با عنایت به جوان بودن والدین و در اوج سن زادآوری قرار داشتند و با توجه به این که سال آبی خوبی هم داشتیم در اوج زادآوری بودند. بطوریکه لانه بالابان برای نخستین بار با شش تخم و پنج جوجه که از تخم سر درآوردند و کاملا رشد کردند و لانه را ترک کردند بهترین سال زادآوری را گذراندند و لانه شاهین هم با چهار تخم بارور و چهار جوجه بزرگ شده بهترین سال زادآوری را گذراند و ما بار دیگر نتیجه گرفتیم که نمی توان بر مبنای تصورات و یا کلیات پیشبینی و نتیجه گیری کرد.
بطور مثال ما می دانیم جنگ و بمباران ها می تواند اثرات خیلی بدی بر روی محیط زیست و شاید زادآوری، ترک زیستگاه ها و یا به طور مستقیم مرگ گونه های حیات وحش داشته باشد اما در این مورد خاص و این دوگونه خاص بر مبنای یک کار میدانی و پژوهشی دقیق و مستند و همینطور صرف وقت، هزینه و تلاش خیلی برای بازدیدها و پایش های مرتب در منطقه جنگی هیچ نوع تاثیر بد بر روی زادآوری این دوگونه دیده نشد.
پایش ها را چگونه انجام دادید؟ آیا همکاری با سازمان حفاظت محیط زیست یا دانشگاه ها انجام شده؟
پایش ها از زمان تخم گذاری تا پایان جنگ و همینطور پریدن جوجه ها از لانه ها بعد آتش بس به صورت مداوم و مستمر مثل هرسال اما با جزئیات بیشتر و تعداد دفعات پایش بیشتر پس از هر بمباران ادامه داشت و می توان گفت حدودا روزانه یا هر چند روز یکبار به صورت مستند انجام گرفت.
تمام پژوهش های میدانی ما با اطلاع سازمان محیط زیست کشور و معاونت محیط طبیعی و دفتر حیات وحش است. عکس ها متعلق به بایگانی خصوصی پژوهش های میدانی شاهین و بالابان در اصفهان در سالیان مختلف.
شما گفتید مناطق کوهستانی به خاطر محدودیت دسترسی، پناهگاه پرندگان شده بودند. این حفاظت ناخواسته را چگونه ارزیابی می کنید؟ این مناطق چقدر امن مانده اند؟
مناطق نظامی و حاشیه آنها یکی از محلهای مناسب زادآوری گونه های پرندگان شکاری است. همینطور به علل امنیتی صیادان و قاچاقچیان برای زنده گیری به این مناطق وارد یا نزدیک نمی شوند.
انفجارها علاوه بر لرزش، ممکنست موجب آلودگی صوتی مداوم، آلودگی شیمیایی یا آتشسوزی در پوشش گیاهی شده باشند. ارزیابی شما از این لطمه های غیرمستقیم چیست؟
در زمان جنگ ما آتشسوزی و یا آلودگی شیمیایی در نزدیکی این لانه ها کمتر از ۵۰۰ متری نداشتیم.
به غیر از پرندگان شکاری، این مطالعات وضعیت کدام گونه های زیستی دیگر را دربرمی گیرد؟ چند درصد از زیستگاه های شناخته شده اصفهان تحت تأثیر قرار گرفته؟ آیا شواهدی از جابه جایی الزامی یا مرگ اینگونه ها دارید؟
این مطالعه فقط بر روی دو لانه از دو گونه شاهین و بالابان زادآور انجام شده است و هیچ نوع دیگری را پوشش نمی دهد؛ همینطور این مطالعه شامل گونه هایی مثل دلیجه ها، جغد کوچک، جغد انبار و دیگر گونه ها که در ساختمان ها یا دکل های مخابراتی می توانند لانه کنند و بمباران مستقیم می تواند موجب مرگ مستقیم والدین و جوجه ها شود، نمی شود.
در یک مطالعه و پژوهش علمی یک گونه یا گونه های خاص با شرایط محیطی کاملا ذکر شده درنظر گرفته می شود و می تواند در مکان ها، زمان ها و یا عوامل محیطی دیگر کاملا نتیجه تغییر کند.
بررسی جابجایی لانه ها و تغییر جای این پرندگان به شرط پروژه سال دیگر و پایش های سال دیگر می شود چون که پرنده نمی تواند در طول فصل زادآوری لانه ها را تغییر دهد و جوجه ها را جابجا کند اما اگر استرس ها شدید باشد ممکنست در سال دیگر این کار را انجام دهد پس نتیجه گیری در رابطه با این مورد به پژوهش سال دیگر موکول می شود که ما در ادامه این مطالعه اساسا انجام می دهیم.
کارهای پژوهشی و میدانی همیشه بلند مدت و در بازده زمانی سه، پنج، ده، بیست ساله یا بیشتر و به طور مداوم انجام می گیرد تا نتایج قابل اندازه گیری و از نظر آماری قابل تحلیل، تجزیه و تفسیر باشد.
با توجه به ادامه تنش ها و همینطور چالش های اقلیمی اصفهان، آینده پرندگان شکاری و گونه های در معرض خطر مثل یوز در این استان را چگونه پیشبینی می کنید؟ چه سفارش عملی به سیاستگذاران دارید؟
ببینید، اینجانب به مدت ۲۰ سال است که به صورت مستمر بر روی پرندگان شکاری و خصوصاً گونه های در خطر انقراض شاهین و بالابان، به صورت تخصصی مطالعه و کار میدانی انجام می دهم. بزرگترین عامل کاهش جمعیت آنها زنده گیری و قاچاق است.
تاکید می کنم، زنده گیری و قاچاق پرندگان شکاری شاهین سرخ، شاهین مدیترانه ای و بالابان بزرگترین عامل کاهش جمعیت این سه گونه شاهین زادآور در خطر انقراض در ایران است و در صورتیکه بتوان این عامل به علاوه دزدیدن جوجه ها از لانه را متوقف نمود توسط شناسنامه دار کردن و ثبت و حفاظت لانه ها و جفت های زادآور اساسا جمعیت اینگونه های باارزش حفظ و جمعیت آنها زیاد می شود.
منبع: buylife.ir
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب